Αυτές τις μέρες, ο υπουργός Επικρατείας κ. Χάρης Παμπούκης πάει στο Κατάρ για να βρει 5-7 δις ευρώ για την αξιοποίηση του Ελληνικού, μετά και την επίσημη ένταξη του πρότζεκτ στη διαδικασία του fast track.
Έμαθα για το εγχείρημα από την εκπομπή Νέοι Φάκελοι και την συνέντευξη του υπουργού στον Αλέξη Παπαχελά. Εκεί άκουσα πρώτη φορά ότι υπάρχουν ήδη κάποια σχέδια του ισπανού πολεοδόμου Josep Acebillo, που ποτέ δεν είχα δει. Κάποιες φωτογραφίες εμφανίστηκαν σε δημοσίευμα του Real.gr μια εβδομάδα μετά.
Όλοι γνωρίζουμε ότι η έκταση του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού είναι το μεγαλύτερο development project της χώρας και πιθανότατα ένα από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη, με προφανείς αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές διαστάσεις. Θα περίμενε κανείς ότι η σημαντικότητα του έργου στην εποχή της ανοιχτής και συμμετοχικής διακυβέρνησης θα προκαλούσε την ανάγκη για ένα ανοιχτό διάλογο με όλους τους πολίτες (και όχι μόνο με τους γνωστούς “φορείς”) οι οποίοι στο κάτω-κάτω είναι αυτοί που θα ζήσουν με το έργο αυτό μέχρι η μελλοντική αρχαιολογική σκαπάνη να το ξεθάψει μερικούς αιώνες αργότερα.
Είναι πολύ της μόδας να μιλάμε για τη δύναμη των social media και του διαδικτύου, αλλά εκεί που πραγματικά ο δημόσιος διάλογος μπορεί να κάνει τη διαφορά, το πράγμα έρχεται να μας θυμίσει ότι τα εργαλεία από μόνα τους δεν κάνουν τον παπά. Η χρήση του internet για την συμμετοχή των πολιτών (e-participation) σε θέματα σχεδιασμού πόλεων δεν είναι ακριβώς νέα ιστορία. Αντίθετα αποτελεί μια από τις γοητευτικότερες και πιο σύνθετες διαδικασίες, οργανωτικά και μεθοδολογικά. Μερικά παραδείγματα από πολλα που θα μπορούσε κάποιος να καταγράψει.
Αμβούργο, Γερμανία
Η πόλη του Αμβούργου έχει υλοποιήσει αρκετά διαφορετικά προτζεκτ. Στο Domplatz, από τον μεσαίωνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα που κατεδαφίστηκε, ήταν ένας καθεδρικός ναός που ήταν η καρδιά της ιστορικής πόλης. Ένα σχολείο που χτίστηκε στη θέση του καταστράφηκε κι αυτό στον Β’ παγκόσμιο πόλεμο και έκτοτε ήταν μία αχρηστη περιοχή που καμιά φορά λοιτουργούσε σαν παρκινγκ. ‘Ενας αρχιτεκτονικός διαγωνισμός το 2005 δεν προχώρησε λόγω έλλειψης στήριξης από την τοπική κοινότητα και τότε προτάθηκε η διενέργεια δημόσιου διαλόγου μέσω διαδικτύου. Οι πολίτες μπορούσαν να δουν και να συζητήσουν εναλλακτικά concepts (57), ιδέες, σχέδια (51) και προτάσεις (1.000 αρθρα), με αποτέλεσμα την αναζωοπύρωση του ενδιαφέροντος για το έργο και την υιοθέτηση μία πιο ήπιας “πρασινης” λύσης στο τέλος.
Δεύτερη περίπτωση ήταν η συζήτηση γύρω από πρόταση γνωστού αρχιτέκτονα για την δημιουργία μίας υπερσύγχρονης διώροφης γέφυρας πάνω από τον ποταμό ‘Ελβα, όπου θα υπήρχαν κτίρια από πάνω και ένας δρόμος από κάτω. Στη διαδικτυακή συζήτηση πήραν μέρος υπάλληλοι του δήμου, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, κάτοικοι της περιοχής, φοιτητές κλπ. Το έργο δεν προχώρησε λόγω αντιρρήσεων για την φυσιογνωμία της πόλης.
Τρίτη περίπτωση, η συζήτηση γύρω από 4 εναλλακτικά σενάρια για την αξιοποίηση των κτιρίων του Πανεπιστημίου, με αντίστοιχα σημαντική συμμετοχή χρηστών και τελική επιλογή της μίας από τις προτεινόμενες λύσεις. Διαβάστε εδώ περισσότερα για αυτές τις περιπτώσεις.
Στην Γερμανία έχουν γίνει και άλλα σχετικά προτζεκτ, όπως στο Βερολίνο για τον επανασχεδιασμό της περιοχής Gleisdreieck, ή για την διαμόρφωση ενός μνημείου για το τείχος του Βερολίνου στην Bernauerstrasse, στην πόλη της Δρέσδης για αντίστοιχα θέματα σχεδιασμού, κ.α.
Σε πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο διεξάγονται βέβαια και συμμετοχικοί διάλογοι γύρω από τον δημοτικό προυπολογισμό (participatory budgeting), που είναι μία άλλη ιστορία, πολύ “προχωρημένη” για τα δικά μας δεδομένα.
Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.
Σε ένα ιστορικό project με την επωνυμία “Listening to the City” που οργάνωσε η εξαιρετική America Speaks το 2002, μία συμμαχία απο 85 ΜΚΟ, εταιρίες, εκπαιδευτικά ιδρύματα κλπ, συγκέντρωσε 4.300 ανθρώπους σε ένα συνεδριακό κέντρο για να συζητήσουν την αξιοποίηση της ευρύτερης περιοχής του World Trade Center και τη δημιουργία ενός μόνιμου μνημείου για τα θύματα της 9/11. Αφετηρία για την συζήτηση ήταν 6 προτάσεις που παρουσιάστηκαν, πεισσότερο σαν concepts και λιγότερο σαν τελικές αρχιτεκτονικές λύσεις. Με άψογη μεθοδολογία διαλόγου και υποστήριξη από σύγχρονα τεχνικά μέσα συντονίστηκαν οι συζητήσεις όλων αυτών των ανθρώπων (παράλληλα στρογγυλά τραπέζια 10-12 ατόμων με συντονιστή το καθένα, remote voting κλπ), ενώ παράλληλα οργανώθηκε και αμιγώς online διάλογος με άλλα 800 άτομα, σε μια ενδιαφέρουσα πιλοτική προσομείωση του φυσικού διαλόγου (moderated virtual round tables) σε μία περίοδο δύο εβδομάδων. Το τελικό ρεπόρτ για το προτζεκτ εδώ.
Βεβαίως, πέρα από όλα αυτά τα ωραία που γίνονται με πρωτοβουλία είτε των τοπικών αρχών είτε της κοινωνίας πολιτών, θα μπορούσε κάποιος να θυμίσει ότι η Ελλάδα (και σαν μέλος της Ε.Ε.) υποχρεούται να εφαρμόζει το Aarhus Convention, τη διεθνή συνθήκη που προβλέπει μεταξύ άλλων την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στην πληροφορία που έχει σχέση με έργα που έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά και κατοχυρώνει το δικαίωμα της συμμετοχής του πολίτη σε σχετικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με σαφείς νομικές επιπτώσεις σε περίπτωση που αυτά δεν τηρούνται (επίσης εδώ και εδώ).
Εμείς όμως, ψάχνουμε με το τουφέκι να βρούμε καμιά φωτογραφία του μελλοντικού Ελληνικού, λες και ο επενδυτής από το Κατάρ (λέγε με “θείος από την Αμερική”) είναι πιο σημαντικός από τον Αθηναίο πολίτη που θα “λουστεί” τις επιλογές του κ. Acebillo.
Fast track – Slow democracy….C’est la vie.
